Goedemiddag dames en heren,

Armoede komt nooit alleen. Armoede is meer dan geldgebrek. In welke volgorde je de oorzaken ook moet zien, armoede is meer dan het uitsluitend hebben van een te laag inkomen om te kunnen voorzien in het dagelijks levensonderhoud van het gezin.

Armoede is een veelkoppig monster, een complex van factoren die elkaar versterken, een vicieuze circel waar mensen in gevangen raken. Armoede leidt tot isolement. Isolement leidt tot uitsluiting van toekomstmogelijkheden en vervolgens tast armoede het zelfvertrouwen van mensen aan. De moedeloosheid die hiervan het gevolg is, blijkt vaak moeilijk te doorbreken en overgebracht te worden van de ene op de andere generatie.

Ik hoef u niet uit te leggen dat armoede een kloof slaat tussen mensen. Een kloof in het gezin, tussen de ouders en de kinderen, maar ook een kloof tussen het gezin en de rest van de samenleving.
Afgelopen zondagavond was er op TV een uitzending van Zembla over armoede in Nederland. Treffend werden we als kijker geconfronteerd met de schrijnende uitzichtloosheid van de armoede. Hoe geldgebrek, schulden, schaamte, gebrek aan zelfvertrouwen, analfabetisme en isolement leiden tot afnemende kansen voor kinderen. En een gevoel van afhankelijk zijn, geen controle meer te hebben over het eigen leven. Ik wil als wethouder Werk en Inkomen van Enschede voorkomen dat kinderen het slachtoffer worden van de portemonnee van hun ouders.

Zeker voor Enschede is het armoedeprobleem geen sinecure. Op basis van landelijke cijfers over armoede en ongeletterdheid kom ik tot de voorzichtige schatting dat Enschede bijna 20.000 mensen telt die een laag inkomen hebben en die te kort komen omdat ze van bestaande regelingen onvoldoende profiteren.

Ik heb het hier niet alleen over mensen met een WW of bijstandsuitkering, of over arbeidsongeschikten of over mensen met een klein pensioen, maar ook over werkende mensen, over kleine zelfstandigen en werknemers met een laag inkomen. De groep mensen met een smalle beurs is heel divers.
Het klantenbestand van de stadsbank geeft ook inzicht in de aard en omvang van. Het aantal kredietverstrekkingen, klanten voor budgetbeheer en gevallen van schuldhulpverlening is in 2008 in vergelijking tot 2007 toegenomen. Dit ondanks het feit dat we de laatste jaren de economische wind in de rug hebben gehad.

Armoede is een veelkoppig monster met een zeer hardnekkig karakter waar we gezamenlijk tegen moeten strijden.
Het gaat daarbij om meer dan geld. Ik heb de indruk dat het aantal mensen dat verdwaalt in de bureaucratie toeneemt. Ik ken de verhalen van mensen die hun post niet meer openmaken en jaarlijks hulp nodig hebben om zich door de brij van formulieren heen te werken. We hebben inmiddels een formulierenbrigade die achter de voordeur van deze gezinnen met een smalle beurs wordt toegelaten. Binnenkort wordt deze brigade versterkt met een coach die in cursusverband mensen gaat leren hoe je bestaande en nieuwe formulieren invult.
Alle aandacht moet uitgaan naar kinderen. Zij moeten alle kansen krijgen om zich te ontwikkelen en niet opgroeien in armoede. Het college van Enschede vindt dat alles in het werk gesteld moet worden om de armoedespiraal te doorbreken. Het kleiner wordende sociale netwerk sluit hen uit van deelname aan activiteiten. Dat begint vaak al op school. De kans is groot dat de toekomstverwachtingen van kinderen, die in deze situaties leven laag is voor wat betreft de schoolcarrière, emotionele ontwikkeling en gezondheid. Zulke kinderen stoppen eerder met de opleiding om hun ouders niet langer tot last te zijn en gaan werken om bij te dragen aan het gezinsinkomen. In hun omgeving zien zij vaak ook weinig voorbeelden van volwassenen die een maatschappelijke positie hebben en daaraan een gevoel van eigenwaarde ontwikkelen.

Ik heb bij mijn aantreden als wethouder in Enschede het initiatief genomen om armoedeconferenties te organiseren. Deze bijeenkomsten waar veel lokale organisaties die zich bezig houden met de bestrijding van armoede aan deelnemen, heb ik als bijzonder nuttig ervaren. Ik heb de indruk dat ook de aanwezige organisaties nader met elkaar hebben kennis gemaakt en nu beter gebruik maken van elkaars mogelijkheden. Deze ontwikkeling van meer samenwerking en elkaars kracht gebruiken wil ik graag blijven stimuleren.

Want op eigen kracht redt de overheid het niet. Enschede als bestuur, maar ook Enschede als lokale samenleving heeft de steun nodig van de vele organisaties waar ik zojuist op doelde. Een armoedeoffensief is nodig. ‘Niemand aan de kant, samen de schouders er onder.’ Ik wil die 20.000 inwoners met een smalle beurs een vangnet bieden waarmee de gevolgen van armoede worden verzacht en de stap naar werk en zelfstandigheid makkelijker wordt.

Ik streef naar een situatie waarin een netwerk van particuliere organisaties, gefaciliteerd door de locale overheid op een slagvaardige wijze de handen uit de mouwen steekt en samenwerkt ten gunste van de vele duizenden mensen in Enschede die onvoldoende gebruik weten te maken van de financiële mogelijkheden die er zijn.

Gezien vanuit de landelijke politiek heb ik de indruk dat veel Nederlandse gemeenten kiezen voor een te solistische benadering bij armoedebestrijding. Het maatschappelijk middenveld blijft in veel grotere gemeenten te vaak onbenut en gemeenten nemen zelf onnodig veel hooi op de vork. De bereidwilligheid, kennis en kunde van vrijwilligers worden vaak door de gemeente genegeerd. Samenwerkingsverbanden tussen het maatschappelijk middenveld komen nauwelijks van de grond en eilandjesgedrag viert hoogtij. Regelingen komen hierdoor niet op de juiste plaats terecht en de armoede neemt niet af. Maatschappelijke organisaties blijken elkaar vaak niet te kennen, vinden vaak opnieuw het wiel uit en doen herhaaldelijk hetzelfde werk. Armoedebestrijding, sociale participatie en zelfredzaamheid moeten nadrukkelijk hand in hand gaan.

Naar mijn mening moet de gemeente het loket zijn voor armoedebestrijding en kerkelijke en maatschappelijke organisaties samenbrengen om tot oplossingen te komen. Vrijwilligers werken efficiënter en signaleren vroegtijdig als er problemen zijn. Elke gemeente kent maatschappelijke en kerkelijke organisaties die zich actief inzetten voor mensen met een kleine beurs.  Gemeenten moeten zorgen dat vrijwilligers goed beslagen ten ijs komen, mensen samenbrengen en ondersteunen bij de armoedebestrijding. Als gemeente hebben we een grote verantwoordelijkheid, maar kunnen we niet alles zelf.  Ik ben er daarom trots op dat we in Enschede in staat zijn om het maatschappelijk middenveld beter te betrekken bij de armoedebestrijding. Deze organisaties die hier vanmiddag zo royaal vertegenwoordigt zijn, vormen in mijn ogen de rijkdom van Enschede!

Vanuit de armoedeconferenties zijn we verder gaan denken over en werken aan de vraag hoe we de organisaties beter kunnen ondersteunen buiten de regelmatige bijeenkomsten om. Al snel is de keuze gevallen op een website. Uiteraard geeft dit gezinnen met een smalle beurs de kans om alle voorzieningen op één adres te vinden, maar ook de vrijwilligers van de maatschappelijke organisaties en consulenten van de gemeente de mogelijkheid te kunnen beschikken over alle volledige, juiste en actuele informatie op het gebied van armoedebestrijding in Enschede.

Dames en heren,

Vandaag beleven wij een primeur. Enschede heeft als eerste gemeente een website volgens de formule Geldkompas, plaatselijk bekend als GeldkompasEnschede.nl. Er zijn wel andere websites die mensen op voorzieningen wijzen, maar tot op heden niet één die specifiek voor Enschede en volledig was. Dit is vooral voor hulpverleners en verwijzers een prachtig hulpmiddel en ik hoop dan ook vurig dat er veel gebruik van wordt gemaakt. De website ondervindt ieder kwartaal een update en mocht u onvolkomenheden opmerken of als informatie ontbreekt, reageert u dan direct via de website.

Dankzij de inzet van de organisaties in Enschede is dit mogelijk geworden. We hebben het samen kunnen doen met GovWorks. Zij hebben met ons op een betrokken en deskundige manier gewerkt aan een toegankelijke website. U kunt zich daar straks in de workshops zelf van overtuigen.

Ik hoop dat deze website mensen met een smalle beurs helpt om wegwijs te raken in de doolhof van voorzieningen en beter gebruik te maken van de mogelijkheden om aan de samenleving deel te nemen. Ik hoop dat het netwerk van instellingen in Enschede die met elkaar samenwerken mede door deze website nog beter in staat zijn om financieel kwetsbare gezinnen te ondersteunen. En dat u door dit netwerk en met deze website uw werk met veel compassie kunt voortzetten. U bent de rijksom van ons Enschede. Ik ben er trots op bestuurder te zijn van Enschede waar niemand aan de kant blijft staan. Ik dank u hartelijk.
En stel hierbij www.geldkompasenschede.nl in gebruik.